Ngưu bàng tử

Ngưu bàng tử là tên gọi chỉ quả chín hoặc phơi khô của cây ngưu bàng. Dược liệu này được dùng để trị các chứng bệnh thường gặp như mụn nhọt, phát ban, phù thận cấp tính, bệnh sởi ở trẻ nhỏ, ho, hen suyễn,…

Ngưu bàng tử là gì?

Ngưu bàng tử: Tên khoa học: Fructus crctii lappae

Ngưu bàng tử là quả chín hay phơi khô của cây Ngưu bàng. Thuộc họ Cúc Asteraceae (compositae). Còn có nhiều tên gọi khác như Đại dao tử, Hắc phong tử, Á thực, Thử niêm tử. NGưu bàng tử dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Danh y biệt lục.

Ngưu bàng tử
Cây Ngưu bàng

Tính vị quy kinh: Vị cay, đắng có tính hàn, quy kinh phế vị.

Theo các sách cổ: Sách Danh y biệt lục “vị cay bình”. Sách Bản thảo thập dị: “vị đắng”. Sách Dược phẩm hóa nghĩa: “cay, tính hàn:. Sách Bản thảo kinh sơ: “nhập thủ thái âm, túc dương minh vị kinh”. Sách Dược phẩm hóa nghĩa: “nhập can phế nhị kinh”.

Thành phần chủ yếu: Arciin, l-arctigenin, isoarctugenin, arachidic acid, gobostrin, một ít chất béo.

Tác dụng dược lý

Theo Y học cổ truyền

Sơ phong thanh nhiệt, giải độc thấu chẫn, lợi yết tiêu sưng. Chủ trị các chứng ngoại cảm phong nhiệt, họng sưng đau, chứng  sốt ho, ban chẫn mọc ít, bệnh sở giai đoạn sơ khởi, chứng phong chẫn ngứa họng đau, quai bị, nhiệt độc sang thũng.

Trích Y văn cổ: Sách Danh y biệt lục: “chủ minh mục, bổ trung, trừ phong thương”. Sách Thực liệu bản thảo: “sao sắc uống như nước trà, uống thông lợi tiểu tiện”. Sách bản thảo kinh sơ: “á thực là thuốc tán phong trừ nhiệt, giải độc, vị cay, tán kết, đắng, tả nhiệt, nhiệt kết tán thì tạng được thanh minh, cho nên dùng làm thuốc minh mục và bổ trung. Phong tà gây bệnh, vệ khí ủng tắc nhiệt, dùng thuốc tân lương giải tán thì biểu khí hòa, phong tà không lưu được… cho nên dùng trị các chứng đậu chẫn, ẫm chẫn cho kết quả tốt”. Sách Dược phẩm hóa nghĩa: “Ngưu bàng tử năng thăng năng giáng, giải nhiệt độc, vị khổ năng thanh hỏa, vị cay năng sơ phong, chủ trị phong đàm ở phần trên mặt, mắt sưng phù, yết hầu bất lợi, các chứng độc nhiệt ủng, mã đao, loa lịch, cổ gáy đàm hạch, huyết nhiệt đậu, chẫn thời hành, bì phu ẫn chẫn, phàm phế kinh uất hỏa, phế kinh phong nhiệt nên dùng cây này”.

Kết quả nguyên cứu dược lý hiện đại

  • Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh thuốc có tác dụng tiêu viêm, hạt nhiệt, lợi tiểu, hạ đường huyết
  • Nước chiết xuất thuốc có tác dụng ức tế tụ cầu vàng và nhiều loại nấm gây bệnh.

Bài thuốc chữa bệnh từ ngưu bàng tử

Trị chứng ngoại cảm phong nhiệt

Sốt, ho, đờm vàng (trường hợp viêm amidan, viêm họng đường hô hấp trên cấp tính) dùng bài: 
Ngân kiều tán (Ôn bệnh điều biện) gồm Ngân hoa, Liên kiều, Ngưu hoàng tử, Đạm đậu xị, mỗi thứ 8-12g, Cát cánh, Trúc diệp, Bạc hà mỗi thứ 6-12g, Kinh giới tuệ 4-6g, Cam thảo 2-4g sắc nước uống 1-2 thang trong 1 ngày. Hoặc các bài đơn giản: Ngưu bàng tử, Kim ngân hoa mỗi thứ 12g, Liên kiều, Kinh giới, Bạc hà mỗi thứ 8g sắc uống, thêm Cam thảo 2-4g.

Chữ bệnh sởi trẻ em

Chậm mọc, mề đay: Có thể dùng bài Ngân kiều tán hoặc các bài sau:
Kim ngân hoa 12g, Kinh giới 8g, Bạc hà 8g, Phòng phong 4g, Cam thảo 3g sắc uống.

Chữa phù

Do dị ứng hoặc viêm cầu thận cấp.
Ngưu bàng tử (nửa sao nửa sống) bèo cái sao khô lượng bằng nhau tán nhỏ, trộn đều, mỗi lần 5g, ngày 3 lần với nước nóng. Theo tác giả, bài này có thể chữa cả viêm họng, sưng đau

Trị phát ban, mụn nhọt và bệnh sởi chưa phát ngoài da.

  • Bài thuốc 1: Chuẩn bị cát cánh 6g, kinh giới tuệ 6g, ngưu bàng tử 8g và cam thảo 3g. Đem các vị sắc uống, ngày dùng 1 thang.
  • Bài thuốc 2: Dùng kinh giới tuệ 8g, hạnh nhân 12g, ngưu bàng tử 16g, cát cánh 8g, cát căn 12g, tiền hồ 8g, liên kiều 12g với bạc hà 4g. Đem sắc uống.

Lưu ý khi dùng dược liệu ngưu bàng tử

Một số thông tin cần chú ý khi sử dụng dược liệu ngưu bàng tử chữa bệnh:

  • Không dùng cho người tâm tỳ hư và tiêu chảy.
  • Người yếu sinh lý cần thận trọng khi dùng.
  • Thành phần Arctiin trong dược liệu có thể gây ra một số tác dụng phụ như thở yếu, co giật, tê liệt, khó khăn khi cử động,…
  • Khi áp dụng bài thuốc từ ngưu bàng tử, bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để tránh tương tác thuốc và một số rủi ro không đáng có.

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Trả lời

Gọi đặt hàng
Chỉ đường