Cây mộc tặc

Cây mộc tặc là một vị thuốc dùng trong nhân dân, có tác dụng lợi tiểu và cầm máu dùng trong bệnh chảy máu ruột và bệnh trĩ, còn dùng chữa đau mắt, ho hen, lỵ ra máu.

Mô tả cây mộc tặc

Tên khoa học: Herba Equiseti Hiemalis

Mộc tặc còn có tên là Tiết cốt thảo, Mộc tặc thảo, Bút đầu thái, Cỏ tháp bút, dùng làm thuốc là toàn cây mộc tặc (Equiseti Hiemalis L.) được ghi đầu tiên trong sách Gi hựu bổ chú bản thảo. Cây Mộc tặc thuộc họ Mộ tặc (Equisetacrae) mọc nhiều nơi ở nước ta nhưng chưa được chú ý làm thuốc.

Cây Mộc tặc

Tính vị quy kinh: Vị ngọt, đắng, bình. Qui kinh phế, ca, đởm.

  • Theo các sách cổ: 
    Sách gia hựu bổ chú bản thảo: “vị ngọt, hơi đắng, không độc”. Sách Bản thảo cương mục: “ôn”. Sách Cảnh nhạc toàn thư: “vị hơn đắng, hơi ngọt, sơ”. Sách Bản thảo kinh sơ: “Nhập túc quyết âm, thiếu dương 2 kinh huyết phần”. Sách Lôi công bào chế dược tính giải: “Nhập phế kinh”.

Thành phần chủ yếu: Palustrine, dimethylsufone, ferulic acid, caffeic acid, vanillthymine, aconitic acid

Thu hái, sơ chế: Thu hoạch vào mùa hạ hoặc thu. Cắt lấy phần trên mặt đất, loại bỏ tạp chất, phơi âm can đến khô.

Mô tả dược liệu: Nhiều đoạn thân và cành hình ống dài 7 – 15 cm, có khi tới 30 cm, đường kính 0,1 – 0,2 cm, màu nâu sẫm. Cành màu lục nhạt, hơi vàng hay xám tro, có nhiều rãnh dọc song song, mỗi rãnh này ứng với 1 lỗ khuyết trong phần vỏ. Cành chia thành nhiều đốt.

Mỗi mấu mang một vòng lá nhỏ, hình sợi màu nâu, dẹt ở gốc và dính liền nhau thành một bẹ màu lục nhạt, có răng cưa ôm lấy cành. Thường lá dạng sợi rụng đi chỉ còn bẹ. Ở mỗi mấu có nhiều nhánh con mọc vòng, gốc mỗi nhánh con có 1 bẹ hình ống ngắn, màu nâu. Chất giòn, dễ bẻ gẫy. Mặt ngoài cành sờ ráp tay do biểu bì có chất silic. Bẻ đôi cành thấy gióng rỗng, mấu gần đặc.

Tác dụng dược lý của cây mộc tặc

Theo Y học cổ truyền

Sơ tán phong nhiệt minh mục thối ế, chỉ huyết. Chủ trị các chứng đau mắt có kiêm biểu chứng phong nhiệt, chứng tiện huyết, trĩ sang chảy máu. 
Trích đoạn Y văn cổ: Sách Gia hựu bổ chú bản thảo: “Chủ mục tập, thối ế mạc, tiêu tich khối, ích can đởm, minh mục, liệu trường phong, chỉ lỵ, phụ nữ kinh nhiều kéo dài (nguyệt thủy bất đoạn..) băng trung xích bạch”. Sách Bản thảo cương mục: “với ma hoàng đồng hình đồng tính, cho nên có thể phát hãn giải cơ, thăng tán hỏa uất phong thấp, trị các bệnh về huyết của mắt”. Sách Bản thảo kinh sơ: “Mộc tặc thảo, trước tiên trị bệnh về mắt, thối ế mạc, ích can đởm để minh mục. Trị chứng hồn tích, trường phong, trị lỵ. Phụ nữ kinh nguyệt không dứt, băng trung xích bạch trĩ xuất huyết, thuốc vào phần huyết ích can đởm do can tàng huyết”. Sách Bản thảo phùng nguyên: “Mộc tặc chuyên trị bệnh mắt phong nhiệt, báo ế, chỉ lệ. Nhờ có tác dụng phát tán phong tà tại ca, phế”.

Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại

Thuốc có tác dụng hạ huyết áp, tiêu viêm, thu liễm và lợi tiểu.

Bài thuốc chữa bệnh sử dụng cây mộc tặc

  1. Chữa viêm kết mạc cấp (do phong nhiệt làm mắt sưng đỏ mờ…) dùng bài: Mộc Tặc 8g, Cúc hoa 12g, Bạch tật lê, Quyết minh tử 12g, Phòng phong 8g, sắc nước uống. Bài này gia thêm Thương truật, Hạ khô thảo, chữa viêm tuyết lệ cấp.
  2. Chữ phù trong bệnh viêm cầu thận cấp, phù cước khí, dùng bài: Mộc tặc thảo 12g, Phù bình 10g, Đậu đỏ 100g, Hồng táo 5 quả, cho vào 600ml nước, sắc còn 200ml nước uống. Ngoài ra có người dùng Mộc tặc chữa chứng chảy máu trĩ, chảy máu đường ruột, sa trực tràng, xích lỵ, mộng thịt ở mắt…
  3. Chữa băng huyết, rong huyết kéo dài hoặc đã mãn kinh mà còn rong huyết: Mộc tặc 20g, sao sắc uống.
  4. Chữa viêm gan, đái vàng thẫm, viêm thận, viêm bàng quang đái đỏ, hoặc đái ra sỏi: Mộc tặc, Mộc thông, Mã đề (hạt hay lá bông Mã đề), Sinh địa, Cỏ xước hay Ngưu tất, rễ cỏ Tranh, mỗi vị 15g, sắc và uống với bột Hoạt thạch 15g chia làm 3 lần.

Liều dùng và chú ý

Liều dùng thông thường: 4-12g. tùy vào mức độ bệnh

Chú ý: Mộc tặc thảo có thể dùng thay thế Ma hoàng. Không dùng đối với người bệnh âm hư hỏa vượng gây mắt đỏ và trường hợp chảy máu do khí hư không nhiếp huyết.

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Trả lời

Gọi đặt hàng
Chỉ đường