Mật gấu

(Trang 116-118 trích từ sách Dược Học Cổ Truyền Toàn Tập – GS-BS Trần Văn Kỳ, nhà xuất bản Đà Nẵng )

Tên gọi khác: Hùng đởm

Tên khoa học: Fel Ursi

Mật gấu cũng gọi là Hùng đởm, là nước mật của con gấu được phơi khô trong mát. Dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Tân tu bản thảo. Gấu có nhiều loài, ở Việt Nam, theo Đỗ Tất Lợi thường gặp là loài gấu ngựa Selenactos thibetanus G, Cuvier, các loài khác như Gấu chó hay Gấu đen, Gấu xám có ít.

Mật gấu được phơi trong bóng mát

Tính vị qui kinh: Vị đắng, tính hàn. Quy kinh can, đởm, tâm.

  • Theo các sách cổ: Sách Bản thảo tái tân: “vị ngọt tính hàn, không độc”. Sách Bản thảo cương mục: “Thủ thiếu âm, quyết âm, túc dương minh”. Sách bản thảo cầu chân: “nhập tâm, can, tỳ, đại tràng”.

Thành phần chủ yếu: Cholesterol, các acid mật có tauro-ursodesoxy cholic, taurine, ursodeoxy

Tác dụng dược lý:

  1. Theo Y học cổ truyền: Thanh nhiệt giải độc, chỉ kinh, minh mục, chủ trị các chứng: Nhiệt độc sang ung, trĩ sang thũng thống, yết hầu thúng thống, can nhiệt sinh phong, kinh phong, động kinh, tử giản, mắt đỏ sưng đau, ế chướng
    – Trích đoạn Y văn cổ: Sách Dược tính bản thảo: “chủ tiểu nhi ngủ cam, sát trùng, trị ác sang”. Sách Y học nhập môn: “điểm mắt khứ ế khai manh, đồ ác sang, trĩ lậu”. Sách Bản thảo cương mục: “thổi nhiệt, thanh tâm, binh can, minh mục, khứ ế, trị giun đũa, giun kim”. Sác bản thảo Tùng tân: “lương tâm, bình can, minh mục khứ ế, sát trùng, kinh trị giản, ngũ trĩ, thực nhiệt dùng được, người hư không dùng”.
  2. Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại
    – Thuốc có tác dụng lợi mật, tăng lượng mật rõ.
    – Có tác dụng làm tan sỏi mật. Dùng cho sỏi cholesterol tốt.
    – Thuốc có tác dụng giải độc, kháng khuẩn, kháng viêm, chống dị ứng, trấn ho, khư đàm, bình suyễn, trợ tiêu hóa và hạ huyết áp.

Ứng dụng lâm sàng:

  1. Dùng để thanh nhiệt, an thần, chống co giật trong các bệnh nhiễm sốt cao co giật, hôn mê, dùng Mật gấu 2-3 phân uống. Đối với trẻ sốt cao co giật, uống mật gấu 5 li cũng có tác dụng.
  2. Dùng mật gấu để tiêu viêm giải độc: Trị viêm gan nặng, hôn mê gan, uống mật gấu 1-2 phân với nước săc nhân trần.
  3. Đối với đinh nhọt sưng đau, viêm họng cấp, viêm lóe miệng, bôi mật gấu lên chỗ đau có tác dụng giảm đau, tiêu viên.
  4. Dùng tring nhãn khoa, chữa viêm màng tiếp hợp đỏ sưng đau hoặc mộng thịt. Bài Hùng đởm tán (Thọ vực phương): Mật gấu 2 li, băng phiến 2 li, hòa nước điểm vào chỗ đau hoặc viêm sưng tấy đều có kết quả.
  5. Đối với trẻ sơ snh viêm kết mạc chảy nước mắt, không mở mắt được, dùng mật gấu 2-3 li sắc nước rửa mắt hoặc hòa nước sôi nhỏ mắt ngày nhiều lần.
  6. Dùng làm thuốc giảm đau: Tẩm Mật gấu đắp ngoài vùng nổi Herpes làm giảm đau. Đối với những trường hợp đau loét dạ dày tá tràng, đau viêm túi mật, đau do chấn thương, uống mật gấu có tác dụng giảm đau.
    Gần đây có người dùng Mật gấu trị viêm cầu thận cấp, huyết áp cao, có tác dụng hạ áp.
    – Bài thuốc kinh nghiệm chữa mắt sưng đỏ: Mật gấu lượng bằng hạt gạo, mài với ước đun sôi để nguội nhỏ vào mắt.
    – Bài thuốc xoa bóp chỗ xưng đai: Mật gấu 5g, hòa tan trong 100ml rượu 35 độ để xoa ngoài.

Liều dùng và chú ý: Uống trong để tiêu viêm, giảm đau: 0,5-2,5g chỉ dùng làm hoàn tán, không cho vào thuốc thang. Dùng ngoài tiêu viêm mỗi lần 2-3 ly (0,06-1)

Thuốc tuy có tác dụng như trên nhưng giá rất đắt nên chỉ khi nào thật cần thiết mới dùng. Và chú ý phân biệt loại gấu giả. Theo kinh nghiệm dân gian, cách phân biệt mật gấu thật giả như sau: Nếm thấy có vị đắng sau ngọt mát và dính lưỡi, ngẫm lâu sẽ tan hết. Mật những con khác đắng mà ko mát, không dính lỡi, không bóng, mùi tanh khó ngửi. Hoặc lấy vài giọt mật gấu thả trên mặt nước, thấy có những sợ màu vàng thòng xuống đáy bát nước, nếu hạt mật gấu quay tít càng tốt. Mật gấu đốt ko cháy

Nếu có điều kiện thử bằng phản ứng hóa học thì càng đảm bảo.

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Leave a Reply