Liên kiều

(Trang 136-138trích từ sách Dược Học Cổ Truyền Toàn Tập – GS-BS Trần Văn Kỳ, nhà xuất bản Đà Nẵng )

Tên khoa học: Fructus forsythiae suspensae

Liên kiều còn có tên gọi là Hoàng hoa biện, trúc căn, Hoàng thọ đan, Hạn liên tử là quả phơi hay sấy khô của cây Liên kiều (Forsythia suspensa Vahl.) thuộc họ Nhài (Oleaceae), dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh.

Cây liên kiều

Tính vị qui kinh: Vị đắng tính hơi hàn. Qui kinh phế, tâm, đởm

  • Theo sách cổ:  Sách Bản kinh: “vị đắng, bình”. Sách Bản thảo cương mục: “hơi đắng, cay”. Sách Thang dịch bản thảo: “thủ túc thiếu dương, dương minh kinh’. Sách Lôi công bào chế dược tính giải: “nhập tâm, can, đởm, vị, tam tiêu, đại tràng. lục kinh”.

Thành phần chủ yếu: Forsythin (phillyrin), matairesinoside, oleanolic acid.

Tác dụng dược lý:

  1. Theo Y học cổ truyền: Thanh nhiệt giải độc, tiêu ung tán kết. Chủ trị các chứng ngoại cảm phong nhiệt và thời kỳ đầu ôn bệnh, ngoại dương nội dung, loa lịch đàm bạch, hầu tý
    – Trích đoạn Y văn cổ: Sách Bản kinh: “chủ hàn nhiệt, loa lịch, ung thũng, ác sang, anh lựu, kiết nhiệt”. Sách Dược tính bản thảo: “chủ thông lợi ngũ lâm, tiểu tiện không thông, trừ tâm gia khách nhiệt”. Sách Nhật hoa tử bản thảo: “thông tiểu tràng, bài nùng, trị sang tiết, chỉ thống, thông kinh nguyệt”. Sách Y học trung trung tham tây lục” “Liên kiều có lực thăng phù tuyên tán, lưu thông khí huyết, trị 12 kinh huyết ngưng khí tụ, là thuốc chủ yếu trĩ chứng sang dương. Thấy cơ, giải biểu, thanh nhiệt khu phong, thoát độc ra ngoài, là thốc phát ban chẩn. Thuốc có tính thăng phù mát, nên dùng trị chứng đầu mắt như đau đầu, đau mắt, đau răng, tỵ uyên, não ôn bệnh”.
  2. Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:
    – Tác dụng kháng khuẩn rộng. Phenol Liên kiều có tác dụng ức chế nhiều loại vi khuẩn như tụ cầu vàng, liên kiều khuẩn dung huyết, phế cầu khuẩn, trực cầu khuẩn, trực khuẩn lỵ. thương hàn, lao, ho gà, bạch hầu, leptospira hebdomadis, virus cúm, rhinovirus, nấm…với mức độ khác nhau.
    – Tác dụng chống viêm, khu trú trạng thái viêm mà không ảnh hưởng đến sự tăng sinh của tế bào nên cổ nhân gọi Liên kiều là “sang gia thần dược” tăng tác dụng thực bào của bạch cầu.
    – Thuốc có tác dụng hạ huyết áp, làm giãn mạch, tăng lưu lượng máu tuần hoàn, cải thiện vi tuần hoàn.
    – Thuốc có tác dụng bảo vệ gan, giải nhiệt, cầm, lợi tiểu, cường tim.

Ứng dụng lâm sàng: Là vị thuốc chính trị bệnh viêm nhiễm và ung nhọt

  1.  Chữa bệnh nhiễm như viên họng, viêm amidan sưng đỏ đau, dùng bài Ngân kiều tán (ôn bệnh điều biện) gồm Liên kiều, Kim ngân hoa, Cát cánh, Bạc hà, Trúc diệp, Cam thảo, Kinh giới, Đạm đậu xị, Ngưu bàng tử có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Hoặc dùng bài thuốc sau:
    – Ngưu bàng tử gải cơ thang (Thương khoa tâm đắc tập): Ngưu bàng tử 12g, Liên kiều 12g, Kinh giới 12g, Bạc hà 8g (cho sau), Chi tử 8g, Đơn bì 8g, Thạch hộc 12g, Huyền sâm 12g, Hạ khô thảo 12g, sắc nước uống. Chữa chứng ngoại cảm phong nhiệt, đau đầu, gáy cứng, họng sưng đau, rất tốt – Liên kiều 12g, Kim ngân hoa 12g, Địa thanh diệp 16g, Bản lam căn 16g, Bạc hà 8g, Kinh giới 8g (cho sau) sắc uống.
  2. Chữa mụn nhọt, đơn độc, ban chấn. Có thể dùng các bài thuốc trên hoặc các bài sau:
    – Liên kiều, Bồ công anh, Kim ngân hoa mỗi thứ 12g, Cúc hoa dại 12g, sắc uống. Đối với nhọt to sưng tấy dùng các vị thuốc tươi trong bài giã đắp ngoài. Có thể dùng chữa ban chẩn, dị ứng
  3. Chữa lao hạch dùng bài:
    – Liên kiều, Hạ khô thảo, Huyền sâm mỗi thứ 12g, Mẫu lệ 20g, sắc uống.
    – Liên kiều, mè đen mỗi thứ 100g -150g tán bột mịn trộn đều, mỗi lần 4-8g ngày 2 lần.
  4. Chữa viêm cầu thận cấp, lao thận: Mỗi ngày dùng Liên kiều 30g, cho nước vừa đủ, sắc nhỏ lửa còn 150ml, chia 3 lần trong ngày, uống trước bữa ăn, trẻ em giảm liều, uống liên tục trong 5-10 ngày. Kiêng ăn cay và mặn ( Báo Y dược Giang Tây 1961, 7:18)
  5. Trị ban xuất huyết do giảm tiểu cầu:  Liên kiều 30g, gia nước vừa đủ sắc, còn 150ml chia 3 lần trong ngày, uống trước bữa ăn (Trung y Quảng Đông 1960, 10:469)

Liều dùng và chú ý: 6-15g, có thể dùng đến 20g.

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Leave a Reply