Đạm đậu xị có tác dụng gì?

Mô tả dược liệu đạm đậu xị

Tên khoa học: Semen sofae praeparatum

Đạm đậu xị còn gọi là Hàm đậu xị, hương xị là đậu đen (Hắc đại đậu có tên khoa học Vigna ctylindruca L) chế biến và phơi hay sấy khô, dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Danh y biệt lục. Đậu đen thuộc họ Cành bướm (Fabaceae). Cây đậu đen được trồng nhiều ở nước ta làm thực phẩm.

Đạm đậu xị hay còn gọi là đậu đen

Tính vị quy kinh: Vị cay, ngọt, hơi đắng, tính hàn. Quy kinh phế vị.

  • Theo các sách cổ: Sách Danh y biệt lục: “vị đắng hàn, không độc”. Sách Bị cấp thiên kim yếu phương: “vị đắng, ngọt, hàn, sáp, không độc”. Sách Trân châu nang: “đắng, mặn”. Sách Lôi công bào chế dược tính giải: “nhập phế kinh”. Sách Bản thảo kinh giải: “nhập túc thái dương bàng quang kinh, thủ thái dương tiểu trường, thủ thiếu âm tâm, thủ thiếu dương tam tiêu”.

Thành phần chủ yếu: Genistin, chrysanthemin, soyasaponin I, II, III

Cách chế biến và bảo quản:

Có nhiều cách chế biến khá phức tạp, ở đây giới thiệu một cách chế biến thường dùng:

Lấy hạt đậu đen rửa sạch ngâm nước thường một đêm, phơi qua cho ráo đồ chín, tãi ra đợi ráo nước ủ kín trong 3 ngày, khi thấy đậu lên men vàng thì đem phơi khô, rồi phun nước cho đủ ấm đều, cho vào thùng ủ kín bằng lá dâu cho tới khi lên men vàng đều thì đem phơi một giờ rồi lại phun nước ủ như trên. Làm như vậy đủ 5 lần, sau đem chưng, rồi phơi hoặc sấy ở nhiệt độ 50 – 60 độ C. Đóng lọ kín. Bảo quản nơi khô ráo. Chú ý phơi sấy để tránh mối mọt. Vậy qua những thông tin trên thì đạm đậu xị có tác dụng ?

Đạm đậu xị có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền

Giải biểu trừ phiền, chủ trị chứng ngoại cảm phong hàn hoặc phong nhiệt, chứng bứt rứt trong ngực (hung trung phiền muộn chứng)
Trích đoạn Y văn cổ: Sách Danh y biệt lục: “chủ thương hàn đầu thống hàn nhiệt, chướng khí ác độc, bứt rứt đầy tức (phiền táo mãn muộn), hư lao suyễn cấp, 2 chân lạnh đau (lương cước đông lãnh)”. Sách Dược tính bản thảo: “trị thời tật nhiệt bệnh phát hãn, nấu lên: không trị đạo hãn, trừ phiền, giã sống làm hoàn uống, trị hàn nhiệt phong, nhọt sinh ở ngực, sắc uống trị huyết lỵ bụng đau”. Sách Bản thảo cương mục: “hắc đậu tính bình, chế thành xị thì ôn, chưng lên có tính thăng tán, dùng với hành thì phản hãn, cùng với muối gây nôn, uống với rượu trị phong, với hẹ trị lỵ, với tỏi câm máu, sao chín lại cầm mồ hôi”.

Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại

Có tác dụng phát hãn nhẹ, có tác dụng trợ tiêu hóa.

Bài thuốc sử dụng đạm đậu xị

Chữa viêm đường hô hấp trên sốt ho đau họng, sốt không ra mồ hôi, bụng đầy.

Dùng bài: Thông xị cánh cánh thang: Thông bạch 3-5 múi, Đậu xị 12-20g, Bạc hà 4-6g, Chi tử 8-12g, Trúc diệp 12g, Cát cánh 4-6g, Cam thảo 2-3g, sắc uống.

Chữa chứng sốt đã hồi phục còn bút rứt khó ngủ

Dùng bài: Chi tử 12g, Đạm đậu xị 8g, Gừng tươi 3 lát, sắc nước uống.

Trị huyết niệu

Thường dùng 4-50g phối hợp với Lộ thông 40g, Địa cốt bì 20g, sắc nước uống

Dùng bài cho phụ nữ muốn cai sữa

Mỗi lần dùng 20-80g sắc uống 1 chén nhỏ còn lại rửa vú.

Chữa hen suyễn

Đậu xị 40g, Thạch tín 4g, Khô phàn 12g, tất cả tán mịn trộn đều, viên bằng hạt đỗ xanh, mỗi lần uống 4-9 viên trước lúc ngủ.

Chữa trẻ lên đơn chảy nước

Đạm đậu xị sao cho cháy có khói lên, hết khói lấy ra tán nhỏ trọng với dầu vừng, dầu lạc, dầu thầu dầu hoặc mỡ lợn bôi lên nơi lở loét. Nếu chữa mụn nhọt đinh độc nấu đậu xị cho nát nhừ đắp vào nơi sưng đau chừng 3-4 lần sẽ đỡ (Kinh nghiệm nhân dân do giáo sư Đỗ Tất Lợi sưu tầm)

Liều dùng và chú ý

Liều thường dùng : 8-16g.

Đạm đậu xị do cách chế khác nhau mà tính khác nhau, nếu theo cách chế trên, thuốc có tính đắng hàn, ứng dụng lâm sàng như trên, nếu chế với Ma hoàng, tô diệp thì thuốc tính vị cay, lúc dùng cần chú ý. Thuốc có tính vị đắng hàn dùng chữ cảm phong nhiệt, như bài Chi tử xị thang (Thượng hàn luận) gồm chi tử, đạm đậu xị, mỗi thứ 12g sắc uống. Nếu thuốc tính vị cay ôn dùng chữa cảm phong hàn như bàn Thông xị thang (Cửu hậu phương) hòm Thông bạch cả rễ 5 củ, Đạm đậu xị 12g, sắc uống. Không dùng với phụ nữ đang cho con bú.

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Trả lời

Gọi đặt hàng
Chỉ đường