Cây phòng phong có tác dụng gì?

Phòng phong là cây gì?

  • Tên khoa học: Radix Ledebouriellae Sesloidis
  • Tên gọi khác: Bách chi, Lan căn, Bỉnh phong, Thiên phòng phong, Đông phòng phong
  • Tên dược: Radix Sileris
  • Họ: Hoa tán (danh pháp khoa học: Apiaceae)

Phòng phong dùng rễ làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh. Có nhiều loại Phòng phong như: Xuyên phòng phong, Thiên phòng phong (Đông phòng phong, Bàng phong), Văn phòng phong, (Trúc diệp phòng phong) và có nhiều loại khác thộc họ Hoa tán (umbelliferae) nên khi nghiên cứu cần được chú ý. Phòng phong thường được dùng để trị chứng cảm mạo, phong thấp hoặc được dùng để giải độ

Cây phòng phong có tác dụng gì
Cây phòng phong có tác dụng gì

Tính vị qui kinh:

Vị cay ngọt, hơi ôn. Quy kinh bàng quang, can, tỳ.

Theo các sách cổ: Sách Bản kinh: “ngọt, ôn”. Sách Dược phẩm hóa nghĩa: “khí hòa, vị ngọt hơi cay, tính hơi ôn”. Sách Bản thảo tái tân: “vị cay, tính bình, không độc”. Sách Trân châu nang: “Thái dương kinh bản dược”. Sách Thang dịch bản thảo: “Túc dương minh vị, túc thai âm, tỳ nhị kinh chi hành kinh dược. Sách bản thảo tái tân: “nhập can tỳ thận tam kinh”.

Thành phần chủ yếu: Mannitol, phenol.

Mô tả dược liệu

Đặc điểm thực vật

Trúc diệp phòng phong (Vân phòng phong) là loài thực vật sống lâu năm. Thân thẳng, cao khoảng 0.3 – 0.5m. Lá kép lông chim, xẻ từ 2 – 3 lần, lá chét có hình dạng như lá tre nên còn được gọi là phòng phong lá tre. Cuống lá dài, mép lá nguyên, lá chét rộng 2 – 4cm và dài 6 – 10cm. Hoa tự hình tán, mỗi tán kép gồm có 4 – 8 tán hoa nhỏ. Hoa có màu trắng, cuống dài ngắn không đều, kích thước hoa nhỏ. Quả có màu tái nâu, hình trứng thuôn dài, trên thân có sống chạy dọc.

Thiên phòng phong (phòng phong) cũng là cây sống lâu năm nhưng có chiều cao lớn hơn Trúc diệp phòng phong. Loài thực vật này có thể cao khoảng 0.3 – 0.8m. Lá có cuống dài, phần dưới cuống phát triển thành bẹ và có xu hướng ôm lấy thân, lá mọc cách và xẻ lông chim tương tự lá Ngải cứu. Hoa khá giống với Trúc diệp phòng phong. Quả kép, dính vào nhau như hình chuông.

Xuyên phòng phong là cây sống lâu năm, có chiều cao lên đến 1m. Lá có cuống dài, phần cuống phát triển thành bẹ ôm lấy thân, cuống có dài đến 15cm. Lá tương tự Trúc diệp phòng phong. Tuy nhiên tán hoa có rất nhiều hoa nhỏ (trung bình từ 25 – 30). Quả giống với quả của cây Thiên phòng phong.

Bộ phận dùng

Rễ được dùng để làm thuốc. Nên chọn thứ rễ to, chắc, đầu rễ không có lông, vỏ mỏng mịn, bên trong có màu nâu và tâm có màu vàng nhạt.

Phân bố

Phòng phong sinh sống chủ yếu ở tỉnh của Trung Quốc như Quý Châu, Vân Nam, Tứ Xuyên, Liêu Ninh, Sơn Đông, Nội Mông,… Hiện tại nguồn dược liệu phần lớn đều được nhập khẩu.

Thu hái – bào chế

Rễ được thu hái vào mùa Xuân và Thu. Đào lấy rễ, sau đó cắt bỏ phần thân trên, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô là dùng được. Hoặc có thể bào chế dược liệu theo những cách sau đây:

  • Rửa sạch, để để ráo, thái mỏng sau đó đem phơi khô.
  • Đem loại bỏ lông bờm ở phần đầu cuống, sau phun nước cho mềm. Cuối cùng đem dược liệu thái phiến và phơi khô là dùng được. Khi dùng có thể dùng sống hoặc sao lên dùng.
  • Cắt bỏ phần đuôi, đem thái nhỏ và bảo quản để dùng dần.

Bảo quản ở nơi khô thoáng và tránh ẩm.

Tác dụng dược lý của cây Phòng phong

Theo Y học cổ truyền:

  • Thuốc có tác dụng khư phong giải biểu, thắng thấp chỉ thống, giải kinh (chống co giật). Chủ trị các chứng ngoại cảm, phong hàn hoặc phong nhiệt biểu chứng, phong chẩn ngứa, chứa phong hàn thấp tý, chứng kinh phong co giật do bệnh uốn ván.
  • Trích Y văn cổ: Sách Bản kinh: “Chủ đại phong đầu huyễn thống (đau đàu chóng mặt) mắt mù (mục manh vô sở kiến) phong hàn chìu thân cốt tiết đông thống.  Sách Bản thảo kinh sơ: “Phòng phong là thuốc trị phong thông dụng, thăng phát nhi năng tán, chủ chứng đại phong đầu huyễn thống, ố phong, phong tà, chu thân cốt tiết thống tý, hiếp thống, chân tay co rút… chủ trị chứng mắt không thấy do trúng phong tà. Khư phong táo thấp trị chứng tý…” Sách Bản thảo hội ngôn: “Phòng phong là thuốc tán phong hàn thấp tý, chủ trị các chứng phong, chu thân bất toại, chứng đau các khớp, chân tay co rút, chứng động kinh… ” Thuốc cùng dùng Xuyên khung, Bạch chỉ đi lên trị phong tại đầu mắt, cùng dùng với Khương Hoạt, Độc hoạt đi xuống trị phong tại lưng gối, cùng với Đương quy trị huyết phong, cùng với Bạch truật trị tý phong, cùng với Tía tô, Ma hoàng trị hàn phong, cùng với Cầm, Liên trị nhiệt phong, cùng với Kinh giới, Hoàng bá trị trường phong, cùng với Nhũ hương, Quế chi trị thống phong, người lớn trúng phong, trẻ em động kinh, Phòng phong đều dùng được”.
Cây phòng phong có tác dụng gì
Cây phòng phong có tác dụng gì

Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:

  • Thuốc sắc và thuốc ngâm kiệt trên thỏ nhà, thực nghiệm đều có tác dụng hạ sốt, tuy nhiên trên thuốc sắc tốt hơn.
  • Cồn thuốc có khả năng nân ngưỡng đau của chuột bằng đường uống hoặc đường chích.
  • Thuốc có tác dụng kháng viêm và chống co giật.
  • Thuốc có tác dụng chống dị ứng và nâng cao miễn dịch của cơ thể.
  • Thuốc uống có tác dụng kháng khuẩn đối với tụ cầu vàng và trực khuẩn mủ xanh, ức chế nấm phát triển trong ống nghiệm.

Cây phòng phong có tác dụng gì

Phòng phong dùng để điều trị các chứng ngoại cảm, phong hàn, phong nhiệt, phong thấp thường kết hợp với các loại thuốc tán như Kinh giới, Gừng… để chữa cảm hàn, kết hợp với thuốc giải nhiệt như Kim ngân hoa, Cát căn, Sài hồ, Bạc hà để chữa cảm nhiệt, kết hợp thuốc trừ thấp để chữa phong thấp như Độc hoạt, Tần giao, Tang ký sinh…

Bài thuốc và Món ăn chữa bệnh từ vị thuốc Phòng phong

Trị chứng cảm phong hàn, ho, đau đầu, đau mình:

Phòng phong 10g, Bạch chỉ 12g, Xuyên khung 8g, Kinh giới 8g, Hạnh nhân 10g, Gừng tươi 2-3 lát, sắc uống

Trị cảm phong nhiệt, sốt, ho, đau đầu mạch sắc

Phòng phong 10g, Sài hồ 10g, Kim ngân hoa 12g, Kinh giới 8g, Liên kiều 8g, Cát căn 10g, Hoàng cầm 12g, Cam thảo 4g, sắc uống.

Trị chứng cảm phong thấp, đau mình mẩy và các cơ khớp.

Phòng phong 12g, Độc hoạt 10g, Tang ký sinh 12g, Tần giao 12g, chế Hương phụ 8g, Xuyên khung 8g, Hà thủ ô 12g, Quế chi 8g, sắc nước uống

Trị đau nửa đầu:

Thường kết hợp với bạch chỉ, Xuyên khung Có thể dùng bài thuốc khinh nghiệm sau: Phòng phong, Bạch chỉ, lượng bằng nhau tán nhỏ hòa với mật, viên bằng quả táo, mỗi lần ngâm 1-2 viên với nước chè.

Trị ngứa:

Đông y cho ngứa là phong, thường dùng chữa ngứa do dị ứng có kết quả tốt trên lâm sàng thường dùng kết hợp với các thuốc trị phong khác như Kinh giới, Bạch hà, Kim ngân hoa…

Trị chứng kinh phong:

Do ngoại phong sinh chứng co giật như bệnh uốn ván (phong đòn gánh, phá thương phong) cổ phương thường dùng bài Ngọc chân tán (Ngoại khoa chính tông) gồm Nam tinh, Phòng phong, Bạch chỉ, Thiên ma, Khương hoạt, Bạch phụ tử, lượng bằng nhau, tán bốt mịn. Mỗi lần 6-12g chế với rượu nóng để uống

Trị đau bụng tiêu chảy:

Trường hợp tiêu chảy kèm theo sôi bụng, đau bụng, (Đông y cho là tiêu chảy do phong thấp (phong tả) dùng bài cổ phương Thống tả yếu phương (Cảnh nhạc toàn thư) gồm Bạch truật 12g, Bạch thược 12g, Phòng phong 8g (sao), Trần bì 6g, sắc nước uống dùng có kết quả đối với tiêu chảy do tỳ hư kiêm: Ngoại cảm phong hàn.

Bài thuốc kinh nghiệm chữa chứng mồ hôi trộm lúc ngủ:

Phòng phong 80g, Xuyên khung 40g, Nhân sâm 20g (có thể dùng Đảng sâm) tán nhỏ trộn đều, mỗi lần trước khi ngủ uống 10-12g bột thuốc.

Cần lưu ý gì dùng dược liệu Phòng phong?

  • Phòng phong ghét Bạch cập, Tỳ giải và sợ Lê lô, Nguyên hoa, Bạch liễm và Can khương (gừng).
  • Không nên dùng cho người có nguyên khí hư yếu, hen suyễn, phế hư, có mồ hôi, nhiệt cực sinh phong, âm hư hỏa vượng và huyết hư sinh phong.
  • Không dùng bài thuốc từ phòng phong cho người huyết hư cấp đầu thống (đau đầu do huyết hư kinh giật).
  • Cấm dùng cho trẻ nhỏ bị tiêu chảy mà tỳ hư, co giật và phụ nữ sau khi sinh.

Phòng phong thường được dùng để trị cảm mạo và các chứng bệnh do phong hàn gây ra. Tuy nhiên dược liệu có tính ấm nên cần thận trọng khi sử dụng dài hạn. Để giảm thiểu tác dụng ngoại ý, bạn nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc trước khi dùng bài thuốc từ dược liệu này

About Admin

Tôi là Lâm, là admin website Hương Rừng. Với đam mê tìm hiểu về các loại thảo dược, gia vị độc đáo của Việt Nam. Với những kiến thức tôi được đọc và được trải nghiệm thực thế, hy vọng sẽ chia sẻ được nhiều thông tin hữu ích về Thảo dượcẨm thực Việt Nam tới các bạn.

Leave a Reply