Lá Kinh giới có tác dụng gì?

(Trang 48-50 trích từ sách Dược Học Cổ Truyền Toàn Tập – GS-BS Trần Văn Kỳ, nhà xuất bản Đà Nẵng )

Lá kinh giới có tác dụng gì?

Kinh giới dùng là thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh. Bộ phận dùng làm thuốc là toàn cây và hoa trên mặt đất  được rửa sạch, phơi hoặc sấy khô, dùng sống, sao vàng hoặc có khi sao cháy, có khi bộ phận hoa dùng riêng gọi là Kinh giới tuệ. Vị thuốc còn gọi là Kinh giới tuệ, Giả tô, sao Kinh giới, Kinh giới than, Cây Kin giới thuộc họ hoa môi (Lamiaceae) mọc hoang và được trồng rất nhiều ở nước ta, theo Đỗ Tất Lợi thì khác với cây Kinh Giới Trung Quốc mà ta vẫn nhập để dùng.

lá kinh giới

Tính vị quy kinh: Cay, hơi ôn, quy kinh phế can.

Theo sách cổ: Sách Y học khởi nguyên: “Khí ôn, vị cay, đắng” sách Bản kinh: “vị cay ôn”. Sách Bản thảo cương mục: “nhập túc quyết âm“. Sách Lôi công điều chế dược tính giải: “nhập phế, can“. Sách Bản thảo hội ngôn: “túc quyết âm, thiếu âm, thiếu dương, dương minh kinh“.

Thành phần chủ yếu: D-menthone, menthone, D-limonene.

Tác dụng dược lý

  • Theo Y học cổ truyền: Thuốc có tác dụng trừ phong giải cảm, làm giảm ngứa (chỉ dưỡng) kích thích sự phán ban chẫn nhanh hơn (thấu chẫn), trị chứng nhọt lở ngoài da. Đốt thành than, thuốc có tác dụng cầm m áu. Chủ trị các chứng ngoại cảm phong hàn hoặc phong nhiệt, bệnh sởi trẻ em, chứng ban chẫn ngứa, các chứng nhọt lở ngoài da. Thuốc đốt thành than cũng được dùng trong điều trị các chứng xuất huyết như nôn ra máu, chảy máu cam, tiêu tiểu có máu, chứng băng lâu ở phụ nữ.
    Trích đoạn Y văn cổ: Sách Bản thảo cương mục: “tán phong nhiệt, thanh đầu mắt, lợi iết hầu, tiêu sang thũng, trị gáy cứng,… thổ huyết, mục huyết, hạ huyết lỵ, băng trung, trĩ lậu“. Sách Bản thảo hội ngôn: “kinh giới là thuốc tán phong thanh huyết… Phàm các chứng phong độc đã xuất muốn tán mà không tán, dùng kinh giới để thanh…
  • Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:
    – Nước sắc và cồn kinh giới có tác dụng hạ nhiệt nhẹ, có tác dụng an thần, làm giảm cơ trơn khí quản của chuột thực nghiệm, có tác dụng chống dị ứng.
    – Nước sắc của thuốc trong ống nghiệm có tác dụng kháng khuẩn mạnh đối với tụ cầu vàng và trực khuẩn bạch hầu. Đối với liên cầu khuẩn B, trực khuẩn thương hàn, kiết lỵ, trực khuẩn mủ xanh, trực khuẩn lao, thuốc có tác dụng ứng chế nhất định.
    – Kinh giới than có tác dụng cầm máu. Thuốc sống không có tác dụng cầm máu.
    – Tinh dầu kinh giới có tác dụng làm giãn phế quản và hạ cơn hen. Dùng thuốc trị 500 ca viêm phế quản mạn tính, thuốc có tác dụng bình suyến tốt. Thuốc có tác dụng an thần, chống dị ứng và hạ nhiệt.

Ứng dụng lâm sàn:

  • Tán hàn giải cảm: Trị chứng cảm mạo phong hàn đầu mình đau, sợ lạnh không ra mồ hôi dùng:  Lá kinh giới, phòng phong, (lá tía tô) Tô diệp mỗi thứ 12g, sắc uống. Trường hợp cảm mạo, cảm cúm, đau đầu, sốt, nhức mình dùng bài Kinh phong bại độc tán (Nhiếp sinh chúng diệu phương) gồm kinh giới, phòng phong, Khương, Độc hoạt, Sài hồ, Tiền hồ, Chỉ xác, Phục linh, Cát cánh mỗi thứ 8g, Xuyên khung, Cam thảo mỗi thứ 4g sắc nước uống.
  •  Trị viêm họng, viêm amidan cấp: Sách xưa có câu: “Yết thống tận dụng Kinh giới” ngày nay bài thuốc chữa bệnh viêm họng, viêm amidan, thường phối hợp lá kinh giới với Cát cánh, Cam thảo tăng thêm tác dụng tiêu viêm.
  • Trị chứng chảy máu: Dùng than kinh giới với than hoa hòe trị tiêu có máu, kết hợp than lá Trắc bá, Bạch mao căn, trị chảy máu mũi.
  • Chị các chứng ban chẩn phong ngưá: Có tác dụng tiêu độc, chống dị ứng, giảm ngứa,thường kết hợp với Phong phòng, Bạc hà, uống hoặc ngâm rửa ngoài da. Trị sởi, mề đay có thể dùng bài sau đây có kết quả tốt: Kinh giới 8g, Kim ngân hoa, Liên kiều, mỗi thứ 16g, Cát căn 12g, Bạc hà 4g, Cam thảo 3g, Xác ve 2g, sắc nước uống.

Liều thường dùng và chú ý: 6-12g, dùng tươi lượng gấp 3-4 lần. Kinh giới tuệ tác dụng mạnh hơn, Không dùng với nhọt lở đã chảy mủ, trẻ em sởi thời kỳ toàn phát và hồi phục.

Comments

comments

Trả lời